Çocukların kulak burun boğaz sorunları erişkinlerinkinin küçültülmüş hâli değildir. Çocukta östaki tüpü daha kısa ve yataydır, geniz eti ile bademcikler yaşamın ilk yıllarında büyük olur, bağışıklık sistemi henüz karşılaşmadığı mikroplarla tanışmaktadır. Bu nedenle kulak enfeksiyonu, burun tıkanıklığı ve uykuda solunum sorunları çocuklukta erişkinlikten çok daha sık görülür.
Bu sorunların çoğu kendiliğinden ya da ilaçla düzelir. Asıl mesele, hangisinin izlenebileceğini ve hangisinin müdahale gerektirdiğini ayırt etmektir — çünkü sürekli tıkalı bir burun ve duyulmayan sesler, çocukta yalnızca o anki şikâyet değil, konuşmanın, uykunun ve okul başarısının gelişimiyle ilgili bir sorundur.
Geniz eti ve bademcik büyümesi
Geniz eti (adenoid), burnun arkasında, genzin tavanında yer alan lenfoid dokudur. Çocuklukta büyümesi normaldir; sorun, burun arkasındaki hava yolunu kapatacak kadar büyüdüğünde başlar. Bu durumda çocuk ağzından nefes alır, geceleri horlar, sık nezle geçirir ve östaki tüpünün ağzı tıkandığı için orta kulakta sıvı birikir.
Bademcikler ise boğazın iki yanındadır. Yineleyen bademcik iltihabı ya da uykuda nefesi daraltacak ölçüde büyüme, cerrahi kararının iki ana nedenidir.
Ameliyat kararı tek bir muayeneyle değil, şikâyetlerin sıklığı, süresi ve çocuğun günlük yaşamına etkisiyle verilir. Geniz eti ergenliğe doğru küçüldüğü için, şikâyetler hafifse izlem çoğu zaman doğru seçimdir.
Orta kulak sıvısı ve ventilasyon tüpü
Östaki tüpü, orta kulağın havalanmasını ve basınç dengesini sağlar. Çocukta bu tüp kısa ve yatay olduğundan kolayca tıkanır; tıkandığında orta kulakta ağrısız ama işitmeyi azaltan bir sıvı birikir. Çocuk acı duymadığı için durum çoğu zaman fark edilmez — ilk belirti televizyonun sesini açması, seslenince dönmemesi veya öğretmenin dikkat sorunu bildirmesi olur.
Bu sıvının büyük bölümü üç ay içinde kendiliğinden çekilir, bu yüzden ilk yaklaşım izlemdir. Sıvı üç ayı aşar, her iki kulakta sürer ve işitme testinde anlamlı kayıp gösterirse kulak zarına küçük bir ventilasyon tüpü yerleştirilir. Tüp, orta kulağı havalandırarak işitmeyi hemen normale döndürür ve genellikle altı ile on iki ay arasında kendiliğinden düşer.
Çocuklarda horlama ve uykuda solunum bozukluğu
Her gece süren horlama çocukta normal kabul edilmez. Nefesin durakladığı anlar, ağzı açık ve terleyerek uyuma, sabah yorgun uyanma, gündüz hiperaktivite veya dikkat dağınıklığı uykuda solunum bozukluğunun belirtileridir.
Çocuklarda en sık nedeni geniz eti ve bademcik büyümesidir; bu da erişkinden en önemli farkıdır, çünkü uygun vakalarda cerrahi sorunu kalıcı biçimde çözer. Değerlendirme, uyku öyküsünün ayrıntılı alınmasıyla ve burun ile genzin endoskopik muayenesiyle başlar.
İşitme kaybı ve konuşma gecikmesi
Çocuk dili duyarak öğrenir. Bu nedenle hafif düzeyde bile olsa süregen bir işitme kaybı, konuşmanın gelişimini geciktirebilir. Konuşması yaşıtlarından geride kalan her çocukta öncelikle işitme değerlendirilmelidir.
İşitme kaybının çocuklukta en sık nedeni orta kulak sıvısıdır ve tedaviyle geri döndürülebilir. Doğuştan gelen kalıcı işitme kayıpları ise yenidoğan işitme taramasıyla erken yakalanır; erken tanı, işitme cihazı veya gerekli vakalarda koklear implant ile dil gelişiminin zamanında desteklenmesine imkân verir.
Burun tıkanıklığı ve alerji
Çocukta süregen burun tıkanıklığının nedeni her zaman geniz eti değildir. Alerjik nezle, alt burun etlerinin büyümesi ve daha büyük çocuklarda septum eğriliği de tabloya katılabilir. Tek taraflı, kötü kokulu akıntı ise küçük çocuklarda burna yabancı cisim kaçmış olabileceğini düşündürür ve acilen değerlendirilmelidir.
Ayrım muayeneyle yapılır; tedavi alerjik zeminde ilaçla, yapısal darlıkta cerrahiyle yürür. Burun yapısına bağlı tıkanıklıklar için septoplasti sayfasına da bakabilirsiniz; ancak çocuklarda bu ameliyat, yüz gelişimi tamamlanmadığı için yalnızca zorunlu durumlarda ve kıkırdak koruyucu tekniklerle uygulanır.
Muayene ve ameliyat kararı
Muayene çocuğun yaşına uygun biçimde yapılır: kulak zarı otoskopla, burun ve geniz ince bir endoskopla değerlendirilir, gerektiğinde yaşa uygun işitme testi ve timpanometri eklenir. Amaç, şikâyetin kaynağını ameliyat kararı verilmeden önce nesnel olarak ortaya koymaktır.
Cerrahi gerektiğinde işlemler genel anestezi altında, çocuk anestezisi deneyimi olan bir ekiple ve tam donanımlı hastane ameliyathanesinde yapılır. Kulak zarı, orta kulak ve işitmeyle ilgili ileri cerrahi gerektiren durumlar için kulak cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.
