Antalya'da İşitme Hastalıkları Tedavisi

İşitme bozuklukları yalnızca “duyamamak” demek değildir. Dikkat etmeniz gereken işaretler şunlardır:

• Tinnitus (çınlama): Kişi, dışarıdan hiçbir ses olmadığı hâlde kulağında ıslık, uğultu veya tıslama duyar. Çoğu işitme bozukluğuna eşlik eden yaygın bir belirtidir.
• Vertigo (baş dönmesi): Odanın etrafınızda döndüğü hissidir. İç kulak sıvısındaki basınç değişikliklerinin güçlü bir göstergesidir.
• Konuşulanı anlamakta zorlanma: Sesi duyarsınız ama kelimeleri seçemezsiniz. Özellikle iç kulağı veya işitme sinirini ilgilendiren sorunlarda görülür.
• Kulakta basınç: Uçak inerken hissedilene benzer bir dolgunluk hissi. Yalnızca bir tıkanıklıktan ibaret olmayabilir; Meniere hastalığı gibi ciddi bir durumun işareti olabilir.

En basit tanımıyla işitme kaybı, sesleri duyma yetimizin kısmen veya tamamen yitirilmesidir. Kulağımızın üç ana bölümü vardır: dış kulak, orta kulak ve iç kulak. İşitme kaybı, sorunun kulağın hangi bölümünde olduğuna göre üç ana tipe ayrılır:

İletim tipi işitme kaybı

Bu tip, ses dalgalarının dış veya orta kulaktan iç kulağa iletilmesindeki bir sorundan kaynaklanır. Nedenleri arasında kulağın kirle tıkanması, kulak zarı delinmesi, orta kulak enfeksiyonları veya orta kulaktaki kemikçiklerin hareketindeki sorunlar sayılabilir. Genellikle ilaç veya cerrahi tedaviyle düzeltilebilir.

Sensörinöral işitme kaybı

En sık görülen tiptir. İç kulaktaki (kokleadaki) hassas tüy hücrelerinin veya işitme sinirinin zarar görmesiyle ortaya çıkar. Yaşlanma, uzun süre yüksek sese maruz kalma, bazı ilaçlar ve genetik etkenler neden olabilir. Bu tip işitme kaybı ne yazık ki çoğu durumda kalıcıdır.

Mikst (karma) tip işitme kaybı

Mikst tip işitme kaybı, iletim tipi ve sensörinöral işitme kaybının bir arada bulunmasıdır.

Uzman, işitme kaybının derecesini işitme testi (odyometri) sonuçlarına göre belirler. Bu dereceler desibel (dB) cinsinden ölçülür. Desibel, seslerin ne kadar yüksek duyulduğunu gösterir.

• Normal işitme (0-20 dB): Fısıltı gibi çok hafif sesler rahatlıkla duyulur.
• Hafif işitme kaybı (26-40 dB): Özellikle gürültülü ortamlarda veya karşıdaki kişi alçak sesle konuştuğunda sorun yaşanır. Örneğin “s”, “f” ve “t” gibi tiz sesler duyulmayabilir.
• Orta derecede işitme kaybı (41-55 dB): Normal bir konuşmayı takip etmenin zorlaştığını fark edersiniz. Televizyonun veya radyonun sesi sürekli açılır.
• Orta-ileri derecede işitme kaybı (56-70 dB): Normal konuşma sesleri duyulamaz ve iletişim neredeyse imkânsız hâle gelir.
• İleri derecede işitme kaybı (71-90 dB): Yalnızca yüksek sesler (örneğin bir araba kornası) duyulur. Günlük iletişim ciddi biçimde etkilenir.
• Çok ileri derecede işitme kaybı (91 dB ve üzeri): Kişi çok yüksek sesleri dahi duyamaz; yalnızca titreşimlerini hissedebilir.

İşitme kaybı, özellikle yaşa bağlı olanı, yıllar içinde yavaşça gelişir. Bu yüzden kişinin kendi kaybını fark etmesi zor olabilir. Dikkat etmeniz gereken bazı işaretler şunlardır:

• Karşınızdaki kişiden söylediğini sık sık tekrar etmesini istiyorsunuz.
• Kalabalık veya gürültülü ortamlarda (restoran, alışveriş merkezi) konuşmaları takip etmekte zorlanıyorsunuz.
• Televizyonun veya müziğin sesini başkalarını rahatsız edecek düzeyde açıyorsunuz.
• Telefonda konuşulanları anlamakta güçlük çekiyorsunuz.
• İnsanlar size “mırıldanıyor” ya da “fısıldıyor” gibi geliyor.
• Kulağınızda sürekli bir çınlama, uğultu veya tıslama var (tinnitus).

İşitme kayıplarının bir kısmı önlenebilir. Kulak sağlığınızı korumak için yapabileceğiniz basit ve etkili şeyler:

• Sesi kısık tutun: Müziği veya televizyonu başkalarını rahatsız edecek kadar açmayın. Kulaklıkla müzik dinliyorsanız sesi azami seviyenin %60’ından fazlasına çıkarmayın.
• Kulaklarınızı koruyun: Konser veya şantiye gibi gürültülü yerlerde kulak tıkacı ya da gürültü engelleyici kulaklık kullanmak, işitme sağlığınız için yapabileceğiniz en iyi yatırımlardan biridir.
• Kulak temizliğine dikkat edin: Kulağınızın içini temizlemek için asla pamuklu çubuk, anahtar veya benzeri cisimler kullanmayın. Bunlar kulak kirini daha derine iterek tıkanıklığa, hatta kulak zarı hasarına yol açabilir. Kulağınızın dışını temizlemek için nemli bir bez yeterlidir.
• Kulaklarınızı kuru tutun: Yüzdükten veya duş aldıktan sonra kulaklarınızı dikkatlice kurulayın. Nem, bakteriler için üreme ortamıdır ve enfeksiyona yol açabilir.
• Sağlıklı yaşam: Düzenli fiziksel etkinlik ve dengeli beslenme kulaklara giden kan akımını artırır ve işitme sağlığını olumlu etkiler.
• Düzenli kontrol yaptırın: Özellikle 40 yaşından sonra ya da yüksek gürültülü ortamlarda çalışıyorsanız, olası bir kaybı erken saptamak için düzenli işitme testleri şarttır.

İşitme kaybı için herkese uyan tek bir tedavi yoktur. İzlenecek yol; işitme kaybının tipine (iletim tipi, sensörinöral veya mikst), şiddetine, nedenine ve kişinin yaşam düzenine göre belirlenir. Tedavi yelpazesi basit ilaç tedavisinden ileri teknolojili cerrahi implantlara ve işitsel rehabilitasyona kadar uzanır.

İlaç (medikal) tedavi

İlaç tedavisi, özellikle enfeksiyon, iltihap veya ani işitme kaybı durumlarında ilk savunma hattıdır.

Orta kulak enfeksiyonları (otitis media)

Akut otitis media (AOM) ve efüzyonlu otitis media tedavisi son yıllarda belirgin biçimde değişmiştir.

• Ağrı yönetimi: Tedavinin temelini oluşturur. Çocukların çoğunda belirtiler 2-3 gün içinde kendiliğinden düzelir. Ağrı için eczaneden ibuprofen veya parasetamol alabilirsiniz.
• İzlem yaklaşımı: Birçok kılavuz, belirli hasta gruplarında antibiyotik yazmadan önce 48-72 saatlik bir izlem önermektedir; çünkü antibiyotiğin faydası sınırlıdır ve yan etkileri (ishal, kusma, döküntü) olabilir. Örneğin tek kulağında hafif ağrı olan ve ateşi 39°C’nin altında seyreden 6-23 aylık çocuklar bu yaklaşım için uygundur.
• Antibiyotik tedavisi: Antibiyotik şu durumlarda kullanılmalıdır:
  • 6 aydan küçük çocuklar.
  • Çift taraflı enfeksiyonu olan ya da ateşi 39°C’nin üzerinde olup şiddetli ağrısı bulunan 6-23 aylık çocuklar.
  • Kulak akıntısı (otore) olan hastalar.
  • Genel olarak durumu ağır görünen veya komplikasyon riski yüksek olan kişiler.

Kronik ve seröz otitis media

Tedavi, östaki tüpünün açılmasına ve orta kulaktaki sıvının boşaltılmasına odaklanır. Antienflamatuvar, mukolitik ve dekonjestan ilaçlar kullanılır. Östaki tüpünün havalandırılması (Valsalva manevrası, Politzer balonu) veya burun yoluyla uygulanan vibro-aerosol inhalasyon tedavileri faydalı olabilir. Bu süreçte eşlik eden akut bir enfeksiyon yoksa antibiyotik ilk tercih değildir.

Cerrahi tedavi

İlaç tedavisine yanıt alınamayan ya da yapısal sorunların bulunduğu durumlarda cerrahi girişim gerekir.

Orta kulak cerrahisi

Kronik otitis media ve kolesteatom gibi durumlarda uygulanır:

• Mastoidektomi: Enfeksiyonu veya kolesteatomu temizlemek için mastoid kemikteki hava hücrelerinin açılmasıdır. İleri vakalarda radikal cerrahi gerekebilir.
• Timpanoplasti: Hasarlı işitme kemikçiklerini ve/veya kulak zarını onarmak için yapılan ameliyatların genel adıdır. Kapsamına göre:
  • Miringoplasti: Yalnızca kulak zarının onarımı.
  • Ossiküloplasti: Kulak zarıyla birlikte kemikçik zincirinin onarımı.
• Stapedektomi: Otoskleroz (kemikçik sertleşmesi) tedavisinde, sertleşmiş stapes kemiğinin çıkarılıp yerine bir protez yerleştirilmesi işlemidir.
• Ventilasyon tüpü (timpanostomi tüpü) yerleştirilmesi: Üç aylık ilaç tedavisine rağmen tekrarlayan veya devam eden orta kulak sıvısı (efüzyon) durumunda, sıvıyı boşaltmak ve basıncı dengelemek için kulak zarına küçük bir tüp yerleştirilir.

İmplante edilebilir işitme cihazları

Orta kulak rekonstrüksiyon cerrahisinden fayda görmeyen veya ileri derecede işitme kaybı olan hastalar için alternatif seçeneklerdir.

• Kemiğe implante edilen işitme cihazları: Kemik iletimi ilkesiyle çalışır. İmplant kafatası kemiğine vidalanır ve ses titreşimlerini doğrudan iç kulağa iletir. Özellikle kemik iletimi ciddi biçimde bozulmamış iletim tipi ve mikst işitme kayıplarında faydalıdır.
• Koklear implant: Kokleadaki (iç kulaktaki) hasarlı tüy hücrelerini devre dışı bırakarak işitme sinirini doğrudan uyaran elektronik bir cihazdır. Geleneksel işitme cihazlarından fayda görmeyen, ileri ve çok ileri derecede sensörinöral işitme kaybı olan hastalarda kullanılır. Ameliyat normalde iki ila üç saat sürer ve genel anestezi altında yapılır.

Yardımcı dinleme cihazları ve işitme cihazları

İlaç veya cerrahi tedaviyle düzeltilemeyen sensörinöral işitme kaybının başlıca tedavi yöntemidir.

İşitme cihazları

Kaybın derecesine ve kişinin ihtiyaçlarına göre bir odyolog tarafından programlanır. Amaç, konuşma sinyallerini arka plan gürültüsünden ayırarak anlaşılabilirliği artırmaktır.

Yardımcı dinleme cihazları (ALD)

İşitme cihazlarıyla birlikte veya onların yerine kullanılabilir. Sesi kaynağına yaklaştırarak mesafenin, gürültünün ve yankının etkisini en aza indirir. Örnekler:

• FM sistemleri (sınıflar, toplantı odaları)
• Televizyon dinleme cihazları
• Geliştirilmiş telefonlar

Sinyal ve uyarı sistemleri

Kapı zili, telefon veya yangın alarmı gibi sesleri yanıp sönen ışık ya da titreşim gibi görsel/dokunsal uyarılara dönüştüren cihazlardır.

İşitsel rehabilitasyon ve eğitim

İşitme cihazları veya implantlar işitmeyi tamamen geri getirmez. Bu nedenle rehabilitasyon süreci tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.

• Odyolojik rehabilitasyon: Kişiye kalan işitmesini en verimli biçimde kullanmayı, iletişim stratejileri geliştirmeyi ve çevresine uyum sağlamayı öğretmeyi amaçlar.
• İşitsel eğitim: Beynin sesleri daha iyi işlemesine ve konuşmayı ayırt etmesine yardımcı olan alıştırmalardır. Evde yapılabilen terapiler üzerinde çalışılmaktadır.
• İletişim stratejileri eğitimi: Konuşana dönmek, arka plan gürültüsünü azaltmak ve cümlelerin tekrarlanmasını istemek gibi pratik öneriler kişiye ve ailesine öğretilir.

Kulak hastalıklarında en büyük düşman gecikmedir. Ani işitme kaybının tedavisinde altın pencere ilk 48-72 saattir. Gürültülü ortamlarda kulak koruyucu kullanmak, kulaklarınızı pamuklu çubukla temizlememek ve özellikle 40 yaşından sonra yılda bir işitme testi yaptırmak, hastalıkları daha erken evrede yakalamanızı sağlar.